Aylık ve Yıllık Faiz Oranı Nasıl Karşılaştırılır?

Bir bankanın vitrininde "aylık %2,89", başka bir kurumun ilanında "yıllık %39,90" yazıyor. İkisi de kulağa makul geliyor, ama hangisi daha pahalı? Bu soruya bakarak cevap vermek mümkün değil; çünkü iki oran aynı birimde konuşmuyor. Faiz hesaplama konusunda yeni olan birinin en sık düştüğü tuzak da tam burada: farklı vadelerde ifade edilmiş oranları doğrudan yan yana koymak.

Sorun: Oranlar aynı dili konuşmuyor

Faiz oranı her zaman bir zaman dilimine bağlıdır. "%3" tek başına bir şey ifade etmez; ayda mı, yılda mı, üç ayda mı? Üstelik yıllık oranlar da iki farklı şekilde yazılabilir: faizin faizini hesaba katmadan (basit/nominal) ya da katarak (efektif/bileşik). Aynı ürün için bu üç sayı birbirinden hayli farklı görünür, oysa hepsi doğrudur.

Kredi kartı ekstrenizde gördüğünüz oran genellikle aylıktır. Tüketici kredisi ilanlarında da aylık oran öne çıkar. Mevduat ve bazı yatırım araçlarında ise yıllık oran kullanılır. Karşılaştırma yapabilmek için hepsini tek bir ortak birime çevirmeniz gerekir.

Üç kavramı ayırt etmek

• Aylık oran: Bir aylık dönemde ana paraya uygulanan yüzde.
• Yıllık basit (nominal) oran: Aylık oranın 12 ile çarpımı. Bileşik etkiyi yok sayar, bu yüzden gerçek maliyetin altında kalır.
• Yıllık efektif oran: Faizin her ay ana paraya eklendiği ve üzerine yeniden faiz işlediği varsayımıyla hesaplanan gerçek yıllık yük.

Dönüştürme yöntemi

1. Aylıktan yıllık basite: aylık oran × 12
2. Aylıktan yıllık efektife: (1 + aylık oran)¹² − 1
3. Yıllık efektiften aylığa: (1 + yıllık oran)^1/12 − 1

Örnek: Aylık %3 oran, yıllık basit karşılığı %36'dır. Ama efektif hesapla 1,03 üzeri 12 = 1,4258 çıkar; yani yıllık %42,6. Aradaki 6,6 puan, faizin faizinden doğan farktır ve borç bir yıl boyunca kapanmazsa cebinizden gerçekten çıkar.

Karşılaştırma tablosu

Tablodan çıkan iki net sonuç var: Oran yükseldikçe basit ve efektif arasındaki makas hızla açılıyor. Ve bileşik etki, düşük oranlarda ihmal edilebilirken yüksek oranlarda tek başına ciddi bir maliyet kalemine dönüşüyor.

Ters yönde bir örnek

"Yıllık %45" diyen bir teklifi, aylık %3,80 diyen başka bir teklifle karşılaştıralım. Yıllık %45'in aylık efektif karşılığı yaklaşık %3,14'tür. Yani aylık %3,80 teklifi belirgin biçimde daha pahalıdır — ilan metnine bakıldığında bunun tersi izlenim doğsa bile.

Oran her şey değil: toplam maliyete bakın

İki teklifin oranı aynı olsa dahi ödeyeceğiniz tutar farklılaşabilir. Dikkat edilmesi gereken kalemler:

• Vergi ve fon kesintileri: Kredi ve kredi kartı faizlerine yasal kesintiler eklenir; ilan edilen oran genellikle bunları içermez.
• Dosya masrafı, sigorta, hesap işletim ücreti: Bunlar oranı değiştirmez ama toplam maliyeti yükseltir.
• Ödeme sıklığı: Faizin aylık mı, üç aylık mı işlediği bileşik etkiyi doğrudan etkiler.
• Vade: Aynı oranla 12 ay yerine 24 ay borçlanmak, taksiti düşürür ama ödenen toplam faizi büyütür.

Mevduat tar